azarel

جغرافیای تاریخی آذربایجان

حالا که آثار تاریخی و قدیمی برای بعضی ها این همه مستند است، بیایید با هم چند سند را بررسی کنیم.

سرزمین آذربایجان جدای از بحث های سیاسی و مسایل غیر تاریخی به بخشی از کردستان کنونی، زنجان در جنوب، دریای خزر در شرق و حدود مرزهای ترکیه کنونی و حتی کمی در خاک ترکیه از غرب و از شمال نیز تا کوه های قفقاز و گذرگاه دربند و در ازمنه قدیمی تر حتی تا منتهی الیه شمالی قفقاز گفته شده است.

در دایره المعارف آمریکانا، در وسعت سرزمین ماد (ماد بزرگ و ماد کوچک که همان آذربایجان باشد) گفته شده است:

« ماد یا مدیا نام قدیمی سرزمینی است که شمال غربی ایران کنونی و مناطق جنوب دریای خزر  را در بر می گرفته است. حدود جغرافیایی آن از شمال و شمال غربی قفقاز، از غرب آشور و بابل، از جنوب شوش و پارس و از غرب سرزمین پارت بوده است و تقریبا تمام مناطق شمالی ایران را تا دشت هایی که تهران امروز در آن بنا شده را شامل می گردیده است...»

بنابراین چنین استنباط می شود که آذربایجان همان سرزمین کنونی منهای دشت های تهران و از کردستان به بعد است. پس جدا کردن اراضی شمال رود آراز و اطلاق نام دیگری جز آذربایجان به آن اراضی چندان درست نمی باشد. چنانچه در دوره های مختلف تاریخی نیز حکومت واحدی در این مناطق حکومت کرده اند. اختلاف بر سر این است که گاهی بر اثر جنگ هایی که با رومی ها می شد و اختلافات اقلیت های ارمنی، کنترل حکومت های مرکزی بر بخش هایی از سرزمین های شمال رود آراز از بین می رفت و قسمت های فوق تحت الحمایه رومی ها می شد و اقلیت ارمنی نیز همیشه خواهان جدایی از سرزمین اصلی ایران  و الحاق به روم بودند.

در تاریخ اگر نام هایی مثل آلبانی و آران نیز اگر آمده باشد،  خارج از حدود آذربایجان نبوده و به عنوان زیر مجموعه ای از آذربایجان گردهم آمده بودند. چنانچه بخشی از آذربایجان قره داغ است و بخشی قره باغ. یا گونئی یا دشت مغان و ... . و این دلیل بر سرزمین دیگر بودن آران ( ما بین رود کر و آراز) که به معنی دشت صاف در زبان ترکی است،  نمی باشد.

{ لازم به ذکر است در برخی منابع آران به صورت اُران نوشته شده که از نام قومی تورک زبان اخذ شده که در آن منطقه ساکن بوده اند و سربازانش به همراه آتروپات در جنگ گوگامل شرکت کرده بودند.}

 البته جدای از همه بررسی های معاصر، دانشمندانی چون یعقوبی، بلعمی، ابن اثیر و خلف تبریزی این منطقه را جزیی از آذربایجان به شمار آورده اند.

به نوشته مترجم تاریخ طبری (بلعمی یا یکی از معاصران او): « ... و اول حد از همدان گیرند تا به ابهر و زنگان بیرون شوند و آخرش به دربند خزران و بدین میانه هر چه شهر است همه را آذربایگان خوانند...»

میخائیل لازاروف، پروفسور انستیتوی لازاروف مسکو در اثر خود  به نام آنتولوژی تورک، تورک های جنوب قفقاز را تورکان آذربایجان نامیده است.